1. İşletme Yapısını Belirlemek

Galeri faaliyeti şahıs işletmesi, limited şirket veya anonim şirket çatısı altında yürütülebilir. Seçilen yapı; gelir vergisi mi kurumlar vergisi mi ödeneceğini, hangi defterlerin tutulacağını ve sorumluluk sınırlarını doğrudan etkiler. Küçük ölçekli, tek kişi tarafından yönetilen galeriler genelde şahıs işletmesiyle başlar; ciro büyüdükçe veya ortaklık yapısı gerektiğinde limited şirkete geçiş yaygındır.

2. KDV: Galerilerin En Çok Karıştırdığı Konu

Sanat eserlerinin KDV'si, eserin niteliğine ve satıcının kim olduğuna göre değişir — bu, galerilerin en sık hata yaptığı noktadır.

• Genel oran: Temmuz 2023'teki düzenlemeden bu yana Türkiye'de üç KDV dilimi uygulanır: %1 (temel gıda gibi kalemler), %10 (indirimli) ve %20 (standart). Sanat eseri ve antika satışları, listelerde ayrıca belirtilmediği sürece standart KDV oranına tabidir.
• Sanatçı belgesi farkı: Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan sanatçı belgesi almış bir sanatçının eseri ile fabrikasyon üretim bir tablonun vergisel muamelesi aynı değildir; galerinin her satışta eserin kaynağını doğru sınıflandırması gerekir.
• İhracat istisnası: Yurt dışına yapılan sanat eseri satışları ihracat kapsamında değerlendirilir ve KDV'den istisnadır (%0). Yurt dışı koleksiyonerlere satış yapan galeriler için bu önemli bir avantajdır.
• E-fatura zorunluluğu: Vergi mükellefi olmayan bir kişiye 30.000 TL üzerinde eser satıldığında kağıt fatura kesilemez; e-Arşiv Fatura portalı veya bir entegratör üzerinden elektronik fatura düzenlenmesi zorunludur. Yüksek bedelli tablo ve heykel satışı yapan galeriler için bu limit sık aşılır, dolayısıyla e-fatura altyapısının önceden kurulu olması gerekir.

3. Stopaj: Sanatçıya Ödeme Yaparken Dikkat Edilecekler

Galeriler genellikle sanatçı adına satış yapan bir aracı (komisyoncu) konumundadır ve sanatçıya yapılan ödemede stopaj sorumluluğu galericiye aittir.

Sanatçı "Telif Kazançları İstisnası" belgesine sahipse, ona yapılan ödemeden gelir vergisi stopajı kesilip vergi dairesine yatırılması gerekir; kalan net tutar sanatçıya ödenir. Bu kesinti sanatçının ödeyeceği verginin peşin tahsilatıdır ve sorumluluk tamamen galericiye aittir. Yasal dayanak Gelir Vergisi Kanunu'nun 18. maddesi kapsamındaki eserlerdir. Uygulamada bu tür serbest meslek/telif ödemelerinde stopaj oranı olarak %17 esas alınır; ancak oran zaman zaman Bakanlar Kurulu kararlarıyla değişebildiğinden, ödeme öncesi güncel oranın teyit edilmesi önemlidir.

Sanatçının GVK md. 18 istisnasından yararlanıp yararlanmadığı, satışın arızi mi yoksa süreklilik arz eden bir faaliyet mi olduğunu da etkiler; bu ayrım, sanatçının yıllık beyanname verip vermeyeceğini belirler.

4. Belge Düzeni: Fatura mı, Gider Pusulası mı?

Galeri-sanatçı ilişkisinde doğru belgeyi seçmek kritik önemdedir:

• Sanatçı kendi adına fatura kesebilen bir mükellefse, satış bedeli için fatura düzenler.
• Sanatçı mükellef değilse (örneğin arızi olarak eser satan, esnaf muaflığından yararlanan biri), galeri sanatçı adına gider pusulası düzenler ve stopajı bu belge üzerinden hesaplar.
• Nihai alıcıya kesilecek satış faturası ise, alıcının mükellef olup olmamasına ve tutara göre kağıt veya e-Arşiv formatında düzenlenir.

5. Konsinye Satış Muhasebesi

Galeriler çoğunlukla eserleri satın almak yerine konsinye (emanet) olarak sergiler ve satıldığında komisyon alır. Muhasebe açısından bunun anlamı şudur:

• Konsinye eser, galerinin kendi stoklarına (mal varlığına) girmez; sanatçının mülkiyetinde kalır ve genellikle nazım hesaplarda (bilanço dışı takip hesapları) izlenir.
• Eser satıldığında galeri, toplam satış bedelini değil, yalnızca komisyon gelirini kendi hasılatı olarak kaydeder; sanatçıya ödenen net tutar galerinin cirosuna dahil edilmez.
• Satış anında iki ayrı belge akışı oluşur: alıcıya kesilen satış faturası/fişi ve sanatçıya yapılan ödemeye ilişkin gider pusulası veya sanatçı faturası.

6. Gelir/Kurumlar Vergisi ve Dönem Sonu İşlemleri

• Şahıs işletmesi olarak faaliyet gösteren galeriler yıllık gelir vergisi beyannamesi, limited/anonim şirketler ise kurumlar vergisi beyannamesi verir.
• Üçer aylık dönemlerde geçici vergi beyanı yapılır; kâr durumuna göre hesaplanır.
• Personel çalıştıran veya kira ödeyen galeriler, ödemeler üzerinden kesilen vergileri muhtasar beyanname ile bildirir.
• Antika ve tarihi eser niteliğindeki parçalar amortismana tabi tutulmaz; bu eserler duran varlık olarak değil, özel bir sınıflandırmayla izlenir.

7. Sık Yapılan Hatalar

1. Sanatçı ile alıcı KDV'sini karıştırmak: Sanatçının istisnadan yararlanması, alıcının ödediği KDV'yi ortadan kaldırmaz — ikisi ayrı değerlendirilmelidir.
2. Komisyon gelirini toplam satış bedeliyle karıştırmak: Galerinin cirosu, satılan eserin tam bedeli değil, aldığı komisyondur.
3. E-fatura eşiğini gözden kaçırmak: Yüksek bedelli eser satışlarında 30.000 TL sınırı unutulup kağıt fatura kesilmesi, ciddi bir usul hatasıdır.
4. İhracat istisnasını uygulamamak: Yurt dışına satılan eserlerde KDV istisnası varken bu avantajın kullanılmaması, gereksiz vergi yüküne yol açar.
5. Stopaj sorumluluğunu sanatçıya bırakmak: Kesinti yükümlülüğü galericiye ait olduğundan, bu adımın atlanması galeriyi vergi dairesine karşı sorumlu bırakır.

Sonuç

Sanat galerisi muhasebesi, standart bir ticari işletmeden farklı olarak; eserin niteliği, sanatçının vergi statüsü ve satışın konsinye mi doğrudan mı yapıldığı gibi değişkenlere bağlı olarak şekillenir. Doğru fatura/gider pusulası düzeni, doğru stopaj oranı ve doğru KDV sınıflandırması, hem galerinin hem sanatçının vergisel risklerini önemli ölçüde azaltır. Karmaşık veya yüksek hacimli işlemlerde bir mali müşavirle çalışmak, sergi açılışlarının tadını kaçıracak sürprizlerin önüne geçer.